SCBS Bipolaire stoornissen

Wat is een bipolaire stoornis?

Iedereen voelt zich wel eens blij, gelukkig en vol energie, en ook wel eens lusteloos, neerslachtig of in de put. Dit zijn normale gevoelens, passend bij mee- of tegenvallers en geluk of problemen in het leven. Het zijn normale variaties van de stemming. Als iemand langere tijd afwisselend te uitgelaten en vol energie is, of juist veel te somber is zonder zich erover heen te kunnen zetten, kan er sprake zijn van een manisch-depressieve stoornis, ook wel bipolaire stoornis genoemd vanwege de wisselende stemmingen aan beide uiteinden (polen) van de stemming. De stemmingsepisoden (manie of depressie) kunnen af en toe optreden, met tussendoor periodes van een normale stemming, maar ze kunnen ook snel achter elkaar optreden. Bij sommige mensen staan de manieën op de voorgrond, bij anderen de depressies. Een manische episode kan worden gevolgd door een depressie, maar andersom is ook mogelijk. De stemmingen kunnen extreme vormen aannemen, zowel naar de depressieve als naar de manische kant.

De bipolaire stoornis is een stoornis die zich kenmerkt door uitersten in stemming en activiteit. Iemand kan enerzijds uiterst uitbundig en daadkrachtig zijn (de manie) of juist uiterst teruggetrokken en inactief (de depressie). Deze wisselingen kunnen grote gevolgen hebben voor iemand met een bipolaire stoornis, evenals voor zijn of haar omgeving (familie, vrienden of collega’s op het werk). Wisselende stemmingen worden afgewisseld met periodes waarin het relatief rustig is. In de uitersten van de stemming is opname in een instelling voor geestelijke gezondheidszorg soms niet te vermijden. De bipolaire stoornis behoort tot de stemmingsstoornissen en komt bij ongeveer 2% van de bevolking voor. 
 
De diagnose bipolaire stoornis is in de klinische praktijk soms moeilijk te stellen. Het komt geregeld voor dat de diagnose pas jaren na het optreden van de eerste verschijnselen wordt gesteld. Bij de bipolaire stoornis wisselen symptomatische perioden (stemmingsepisoden) en symptoomvrije intervallen elkaar af. Stemmingsepisoden kunnen manisch, hypomanisch, depressief of gemengd zijn. De ernst van deze episoden kan variëren van licht, waarbij de afgrenzing met normale opgewektheid en somberheid slechts gradueel is, tot zeer ernstig, waarbij er ook psychotische verschijnselen kunnen optreden. De episoden kunnen jaren uiteenliggen of elkaar zodanig snel opvolgen dat er niet of nauwelijks nog sprake is van een tussenliggend herstel (rapid cycling).
 
De bipolaire stoornis komt in allerlei varianten voor; er wordt wel gesproken van het 'bipolaire spectrum'. Naast de 'klassieke' bipolaire I stoornis (depressie en manie) bestaat de bipolaire II stoornis (depressie met hypomanie) en de cyclothymie (frequent optredende perioden van depressieve en hypomane verschijnselen).​

Behandelmogelijkheden

Hoewel er nog geen uitzicht is op totale genezing voor dit ziektebeeld, kunnen de ziekteverschijnselen in goede banen worden geleid. Ook kunt u leren om op een goede manier met uw ziekte om te gaan. Een bipolaire stoornis hoeft u er niet van te weerhouden een volledig leven te leiden.

Net als bij andere ziekten is het mogelijk met de juiste kennis, medicijnen en leefstijl weer in een goed evenwicht te komen. Met behulp van het zorgprogramma bipolaire stoornissen, gebaseerd op de multidisciplinaire richtlijn bipolaire stoornissen (2015) en de in 2017 verschenen zorgstandaard bipolaire stoornissen, worden u handvatten aangereikt om dit evenwicht te bereiken. Samen met uw behandelaar beoordeelt u welke behandelmethoden voor u het meest geschikt zijn.

Binnen het zorgprogramma bipolaire stoornissen worden de volgende methoden aangeboden:

  • Medicamenteuze behandeling
  • Psycho-educatie voor patienten en naastbetrokkenen
  • Steunende structurerende begeleiding
  • Signaleringsplan
  • Life-chart
  • Psychologische behandeling

Bipolair en zwangerschap

Zwanger zijn en het krijgen van een kind is voor de meeste vrouwen een vreugdevolle gebeurtenis. Voor vrouwen met een bipolaire stoornis (manisch-depressiviteit) is het hebben van een kinderwens vaak het begin van een zoektocht naar informatie over erfelijkheid, invloed van de zwangerschap op de bipolaire stoornis en wel of geen medicatiegebruik tijdens de zwangerschap. Lang is gedacht dat zwangerschap beschermt tegen het optreden van een manische of depressieve episode. Jammer genoeg blijkt dat niet zo te zijn. De kans op een postpartumpsychose is (zonder preventieve maatregelen) behoorlijk groot.

De voor- en nadelen van het gebruik van medicatie tijdens de zwangerschap moeten goed worden afgewogen. Het gebruik van medicatie kan mogelijk nadelige gevolgen voor het kind hebben, maar het hebben van een manie of depressie kan dit ook. In het algemeen wordt het geven van borstvoeding afgeraden. Om de kans op een postpartumpsychose na de bevalling (fors) te verkleinen wordt vrijwel altijd geadviseerd om preventief medicatie (in het algemeen lithium) te geven. En, het is heel belangrijk dat moeders ’s nachts voldoende rust krijgen; een partner of iemand anders kan wel de fles geven, maar niet de borst. Rust en regelmaat, niet te veel stress en voldoende slaap zijn belangrijk, zeker in de periode na de bevalling. Daarnaast is natuurlijk steun van een ieder in deze periode van belang. Wat heel zinvol is, is om, samen met behandelaar en partner, een noodplan/signaleringsplan  op te stellen voor de periode vóór, tijdens en na de zwangerschap. In dit noodplan wordt beschreven hoe te handelen bij het optreden van een (dreigende) manie of depressie tijdens zwangerschap of in de periode na de bevalling. Ook kan erin gezet worden waar men bevalt en wie wanneer gebeld kan worden. Veel mensen vinden het erg prettig als alles overzichtelijk op één papier staat.

Over de begeleiding die we bieden aan vrouwen met psychische klachten en een kinderwens of zwangerschap.

TOPGGz afdeling

TOPGGz keurmerk
Het SCBS Bipolaire Stoornissen is sinds december 2012 een TOPGGz afdeling. Het TOPGGz keurmerk wordt onder strenge voorwaarden toegekend aan afdelingen die zeer gespecialiseerde patiëntenzorg (topklinisch en topreferent) in combinatie met wetenschappelijk onderzoek, innovatieve behandelingen en kennisverspreiding bieden.

In 2016 heeft het bestuur van TOPGGz het SCBS Bipolaire Stoornissen het keurmerk opnieuw toegekend. Tijdens het jubileumcongres 'Wissel-werking' van TOPGGz op 8 maart 2017 nam Peter Goossens het keurmerk in ontvangst!

Ontvangst TOPGGz keurmerkOntvangst TOPGGz keurmerk door Peter Goossens   TOPGGz keurmerk

De zeer gespecialiseerde zorg is bestemd voor patiënten die vanwege ernstige, complexe en/ of zeldzame aandoeningen onvoldoende resultaat hebben van een behandeling in de 2e lijns geestelijke gezondheidszorg. Lees hier meer over Stichting Topklinische GGZ en het TOPGGz keurmerk.

Voor verwijzers

Second opinion
Het vaststellen van een bipolaire stoornis kan moeilijk zijn. Vragen ten aanzien van een second opinion kunnen voorgelegd worden aan SCBS Bipolaire Stoornissen.
Diagnostische vragen worden altijd multidisciplinair behandeld; in alle gevallen vindt een dossierstudie, verpleegkundig onderzoek en een psychiatrisch onderzoek plaats. Waar nodig een psychodiagnostisch onderzoek en/of een heteroanamnese.
Om uw aanvraag goed in behandeling te kunnen nemen is een duidelijk vraagstelling, ondersteund door een overzicht van het ziektebeloop, de medicatiehistorie, gehanteerde behandelmethoden en een biografie van groot belang.

Wilt u een second opinion aanvragen dan kunt u hiervoor mailen met ons centrum via scbs@dimence.nl.

Doorverwijzing voor behandeling
Als u een patiënt wilt doorverwijzen voor behandeling is het van belang dat in de verwijsbrief duidelijk wordt aangegeven waarom u de patiënt voor behandeling doorverwijst. 
Om de vraag goed te kunnen beoordelen heeft het centrum, indien voorhanden, ook bij een verwijzing voor overname van de behandeling een overzicht van het ziektebeloop, de medicatiehistorie, gehanteerde behandelmethoden en een biografie nodig.

De volgende doelgroepen komen in aanmerking om naar het SCBS te worden verwezen voor behandeling:

  • Adolescenten met een bipolaire stoornis
  • Zwangere vrouwen met een psychiatrische diagnose
  • Mensen met en bipolaire stoornis die niet (meer) in de tweede lijn behandeld kunnen worden

Richt uw verwijsbrief aan het SCBS Bipolaire Stoornissen via scbs@dimence.nl.
Uw verwijzing zal besproken worden in het multidisciplinair overleg van het centrum waarna het centrum contact met u zal zoeken over het vervolg.

Consultatie
Niet elke patiënt met een complexe bipolaire stoornis wordt behandeld in de hoogspecialistische ggz; meestal is de specialistische ggz meer geschikt. Komt u als behandelaar voor vragen of problemen te staan dan kunt u uw vraag stellen aan het SCBS Bipolaire Stoornissen. Door met u mee te denken en u te adviseren is een antwoord op oplossing vaak snel gevonden. Consultatie vindt plaats zonder dat de patiënt gezien wordt en SCBS Bipolaire Stoornissen neemt de zorg voor uw patiënt niet over. U blijft zelf verantwoordelijk voor de behandeling. SCBS Bipolaire Stoornissen staat open voor consultatievragen uit heel Nederland.

Veel informatie over het aanbod van SCBS Bipolaire Stoornissen is te vinden in onze productcatalogus.